CSIR बद्दल

वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद (CSIR), विविध एस आणि टी क्षेत्रांमध्ये अत्याधुनिक R&D नॉलेजबेससाठी ओळखली जाते, ही एक समकालीन R&D संस्था आहे. संपूर्ण भारतातील उपस्थिती असलेल्या, CSIR कडे 37 राष्ट्रीय प्रयोगशाळा आणि संबंधित आउटरीच केंद्रे, एक इनोव्हेशन कॉम्प्लेक्स यांचे डायनॅमिक नेटवर्क आहे. CSIR चे R&D कौशल्य आणि अनुभव सुमारे 6500 तांत्रिक आणि इतर सपोर्ट स्टाफद्वारे समर्थित सुमारे 3450 सक्रिय शास्त्रज्ञांमध्ये मूर्त स्वरूप आहे.

CSIR मध्ये एरोस्पेस आणि एरोनॉटिक्स, भौतिकशास्त्र, समुद्रविज्ञान, भौतिकशास्त्र, रसायने, औषधे, जीनोमिक्स, जैवतंत्रज्ञान आणि नॅनोटेक्नॉलॉजी ते खाणकाम, उपकरणे, पर्यावरण अभियांत्रिकी आणि माहिती तंत्रज्ञानापर्यंत विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या विस्तृत स्पेक्ट्रमचा समावेश करते.

सामाजिक पोर्टलचा उद्देश

S&T च्या परिवर्तनीय शक्तीमुळे वैज्ञानिकांकडून समाजाच्या अपेक्षा सतत वाढत आहेत आणि योग्यच आहे. CSIR आपली वैज्ञानिक ताकद वापरण्यासाठी आणि देशाच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी वचनबद्ध आहे. भारताने आतापर्यंत प्रशंसनीय प्रगती केली आहे, तरीही देशासमोर अनेक आव्हाने आहेत जी S&T हस्तक्षेपांद्वारे सोडवली जाऊ शकतात. CSIR अशा समस्या/आव्हाने ओळखून त्यावर उपाय शोधू इच्छितो. समाजातील विविध भागधारकांकडून आव्हाने आणि समस्यांबद्दल माहिती मिळविण्यासाठी हे पोर्टल त्या दिशेने पहिले पाऊल आहे.

समस्या डोमेन

औषधी आणि सुगंधी वनस्पतींसह शेती
औषधी आणि सुगंधी वनस्पतींसह शेती

भारतीय लोकसंख्येच्या बहुसंख्य लोकांसाठी कृषी आणि संबंधित क्षेत्र हे उपजीविकेचे प्राथमिक स्त्रोत आहेत. कृषी संशोधन हे एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे ज्याला CSIR संपूर्ण भारतातील विविध प्रयोगशाळांमध्ये संबोधित करत आहे. फ्लोरिकल्चर आणि अरोमा मिशन हे देखील या उपक्रमाचा भाग आहेत.

आपत्ती व्यवस्थापन
आपत्ती व्यवस्थापन

भूकंप आणि रोगांचा प्रसार यांसारख्या विविध मानवनिर्मित आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे भारत असुरक्षित आहे. या संस्थेकडे भूकंप प्रतिबंधक गृहनिर्माण तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी आणि नुकत्याच झालेल्या महामारीसारख्या आपत्तीच्या काळात अन्न उत्पादने आणि इतर हस्तक्षेपांच्या स्वरूपात मदत प्रदान करण्यासाठी तंत्रज्ञान आहे.

ऊर्जा, ऊर्जा ऑडिट आणि उपकरणांसह कार्यक्षमता
ऊर्जा, ऊर्जा ऑडिट आणि उपकरणांसह कार्यक्षमता

भारतासारख्या देशासाठी मौल्यवान ऊर्जा संसाधनांचे संरक्षण आणि त्याचा जास्तीत जास्त उपयोग करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ऊर्जा आणि ऊर्जा संबंधित उपकरणे हा संशोधनाचा एक महत्त्वाचा घटक आहे ज्याचा CSIRच्या अनेक प्रयोगशाळांमध्ये पाठपुरावा केला जात आहे. या उपक्रमांच्या उपसमुच्चयामध्ये ऊर्जा ऑडिट आणि डिव्हाइसेसच्या कार्यक्षमतेवर लक्ष ठेवणे समाविष्ट आहे.

पर्यावरण
पर्यावरण

आपण जेथे राहतो त्या पर्यावरणाशी संबंधित समस्यांचे निराकरण करणे, लोकसंख्येच्या मोठ्या वर्गासाठी योग्य राहणीमान सुनिश्चित करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. या संस्थेने पाणी, स्वच्छता आणि पर्यावरण क्षेत्रातील सामान्य जनतेच्या समस्यांचे निराकरण करण्याच्या हेतूने तंत्रज्ञानाचा एक संच विकसित केला आहे.

फार्म मशिनरी
फार्म मशिनरी

कृषी प्रक्रियांची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि शेतीचे उत्पन्न वाढविण्यासाठी स्वदेशी कृषी यंत्रसामुग्री उत्पादन विकास अत्यंत आवश्यक आहे. काही प्रयोगशाळांमध्ये कृषी यंत्रसामुग्रीवर आधारित उत्पादन विकास उपक्रम सुरू आहेत. या उत्पादनांमध्ये सोनालिका ट्रॅक्टर, इ ट्रॅक्टर कृषी कचरा ते संपत्तीशी संबंधित तंत्रज्ञान आदींचा समावेश आहे.

आरोग्यसेवा
आरोग्यसेवा

भारतातील आरोग्य सेवा व्यवस्था ग्रामीण संदर्भात अनेक आव्हाने घेऊन उभी आहे. CSIR चे या विभागातील संशोधन कार्याचे क्षेत्र विविध प्रकारच्या रोगांमध्ये विस्तारलेले आहे. यामध्ये कोविड-19 महामारीचा सामना करण्यासाठी देखरेख, औषधनिर्माण आणि इतर महत्त्वाच्या हस्तक्षेपांचा समावेश आहे.

इमारत, गृहनिर्माण आणि बांधकाम यासह पायाभूत सुविधा
इमारत, गृहनिर्माण आणि बांधकाम यासह पायाभूत सुविधा

देशाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी CSIR चे तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे आणि ते 'आत्मनिर्भर भारत' च्या दिशेने एक प्रयत्न आहे. या क्षेत्रात विकसित केलेल्या उत्पादनांमध्ये कमी किमतीचे आणि परवडणारे गृहनिर्माण तंत्रज्ञान, मेक-शिफ्ट रुग्णालये, पोर्टेबल रुग्णालये आणि भूकंप प्रतिरोधक संरचना यांचा समावेश आहे.

लेदर आणि लेदर प्रक्रिया
लेदर आणि लेदर प्रक्रिया

पादत्राणे आणि इतर चामड्याच्या उत्पादनांमध्ये भारत अग्रेसर आहे. लेदर प्रक्रिया संबंधित संशोधन उच्च दर्जाचे उत्पादने विकसित करण्यासाठी की आहे. पादत्राणे डिझाइन एक विशिष्ट क्षेत्रातील विशेष कौशल्य आवश्यक आहे. CSIR मध्ये याकडे लक्ष दिले जात आहे.

फाउंड्री, मेटल वर्किंग आणि संबंधित मायनिंग आणि मिनरल्ससह मेटलर्जी
फाउंड्री, मेटल वर्किंग आणि संबंधित मायनिंग आणि मिनरल्ससह मेटलर्जी

मेटलर्जी आणि फाउंड्री हा औद्योगिक क्षेत्राचा मुख्य भाग आहे जो धातू आणि मिश्र धातुंशी संबंधित आहे. सरकारच्या AtmaNirbhar भारत उद्दिष्टांसह अनेक CSIR प्रयोगशाळेत धातूशास्त्राशी संबंधित संशोधन उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.

पिण्यायोग्य पाणी
पिण्यायोग्य पाणी

बहुसंख्य लोकसंख्येसाठी परवडणारे पिण्यायोग्य पाणी उपलब्ध करणे हे शहरी आणि ग्रामीण भारतासमोरील एक मोठे आव्हान आहे. सर्वसामान्यांच्या समस्या सोडविण्याच्या उद्देशाने CSIR या महत्त्वपूर्ण क्षेत्रात सक्रिय संशोधन करत आहे.

ग्रामीण उद्योग
ग्रामीण उद्योग

ग्रामीण उद्योगाशी निगडित मुद्दे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. अनेक CSIR उत्पादने आहेत जी ग्रामीण उद्योगाकडे आहेत. ग्रामीण औद्योगिक क्षेत्रात CSIR या तंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देत आहे.

जलचर
जलचर

मत्स्यपालन क्षेत्रातील विविध विभागांमध्ये प्रशिक्षण आणि क्षमता निर्माण करणे आणि देशातील संपूर्ण मत्स्यपालन विभागासाठी कौशल्य अंतर विश्लेषण करणे हे CSIR प्रयोगशाळेचे नेतृत्व करत आहे.

कौशल्य विकास (शहरी आणि ग्रामीण)
कौशल्य विकास (शहरी आणि ग्रामीण)

उद्योगाच्या जवळजवळ सर्व क्षेत्रांसाठी मनुष्यबळ विकास आणि कौशल्य विकास अत्यंत आवश्यक आहे. CSIR विविध प्रकारच्या कौशल्य विकास कार्यक्रमांमध्ये गुंतले आहे जे समाजासाठी प्रासंगिक आहेत.

टाइमलाइन

31-डिसेंबर-2023

नियम व अटी :

  1. भारतात वास्तव्यास असलेल्या भारतीय नागरिकांसाठी हे आहे.
  2. अपूर्ण अर्जाचा विचार केला जाणार नाही.
  3. अनधिकृत स्त्रोतांद्वारे प्राप्त झालेल्या किंवा अपूर्ण, अयोग्य, विकृत, बदललेल्या, पुनरुत्पादित, बनावट, अनियमित, किंवा कोणत्याही प्रकारे फसव्या किंवा अन्यथा आपोआप रद्दबातल ठरलेल्या सर्व नोंदी.
  4. CSIR कोणतेही कारण न देता कोणत्याही सबमिशनची निवड करण्याचा किंवा नाकारण्याचा अधिकार राखून ठेवते.
  5. समस्यांसंदर्भात CSIR चा निर्णय अंतिम आणि बंधनकारक आहे.
  6. सहभागींनी सर्व कम्युनिकेशन आणि माहितीची गोपनीयता जपली पाहिजे आणि ती इतर कोणत्याही कारणासाठी वापरणार नाही.
  7. अर्जदार आणि CSIR यांच्यात काही प्रश्न, वाद किंवा मतभेद निर्माण झाल्यास CSIR च्या महासंचालकांचा निर्णय अंतिम आणि बंधनकारक आहे.

अस्वीकरण :

या पोर्टलवरील मजकूराची अचूकता सुनिश्चित करण्यासाठी सर्व प्रयत्न केले गेले असले तरी, कोणत्याही कायदेशीर कारणांसाठी वापरण्यासाठी मजकूर अचूक पुनरुत्पादन म्हणून समजू नये. CSIR सामग्रीची अचूकता, संपूर्णता, उपयुक्तता किंवा अन्यथा संबंधित कोणतीही जबाबदारी स्वीकारत नाही आणि पोस्ट केलेल्या प्रत्येक क्वेरी / समस्येला प्रतिसाद देण्यास बंधनकारक नाही. कोणत्याही परिस्थितीत CSIR कोणत्याही नुकसानीसाठी जबाबदार राहणार नाही, नुकसान, या पोर्टलच्या वापरामुळे उद्भवलेल्या दायित्व किंवा खर्च किंवा नुकसान झाल्याचा दावा केला जातो, समावेश, मर्यादा न ठेवता, कोणताही दोष, व्हायरस, त्रुटी, ओमिशन, व्यत्यय किंवा विलंब, त्याबाबत आदराने, अप्रत्यक्ष किंवा दूरस्थ. ही वेबसाइट वापरताना धोका वापरकर्ता पूर्णपणे lies. या पोर्टलचा वापर करताना वापरकर्त्याने हे सूचित केले आहे की CSIR कोणत्याही वापरकर्त्याच्या कोणत्याही वर्तनासाठी जबाबदार नाही. या पोर्टलवर समाविष्ट केलेल्या इतर वेबसाइट्सचे दुवे केवळ सार्वजनिक सोयीसाठी दिले आहेत. CSIR लिंक केलेल्या वेबसाइट्सच्या सामग्रीसाठी किंवा विश्वासार्हतेसाठी जबाबदार नाही आणि त्यात व्यक्त केलेल्या मतांना समर्थन देत नाही. CSIR अशा लिंक केलेल्या पृष्ठांच्या उपलब्धतेची हमी देत नाही. या नियम आणि अटीमुळे उद्भवणारे कोणतेही विवाद भारताच्या न्यायालयाच्या विशेष अधिकार क्षेत्राच्या अधीन असतील.